Mānava Dharmaśāstra/Chapitre 1

La bibliothèque libre.
Aller à : Navigation, rechercher

मनुस्मृतिः - प्रथमो‌‍ध्यायः

अध्याय १


मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्षयः।
प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्॥ 1 ॥


1. Manu, assis, la pensée fixée sur un seul objet, les Mahârishi [1] l'approchèrent, et, l'ayant dûment adoré, lui adressèrent ces paroles :


भगवन् सर्ववर्णानां यथावदनुपूर्वशः।
अन्तरप्रभवानां च धर्मान्नो वक्तुमर्हसि॥ 2 ॥


2. « Bhagavân [2], daignez nous parler, avec précision et selon leur ordre, des lois sacrées de chacune des varna et de leurs intermédiaires. »


त्वमेको ह्यस्य सर्वस्य विधानस्य स्वयंभुवः।
अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित् प्रभो॥ 3 ॥


3. « Vous seul, ô Maître, connaissez les rites, actes, et cette règle universelle, qui vous a été communiquée dans son intégralité par Svayambhu [3], inconnaissable et insondable. »


स तैः पृष्टस्तथा सम्यगमितोजा महात्मभिः।
प्रत्युवाचार्च्य तान् सर्वान् महर्षींश्रूयतामिति॥ 4 ॥


4. Ainsi sollicité par les sages à la grande âme [4], celui dont la puissance est incommensurable les salua et répondit : « Écoutez. »


आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम्।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्वतः॥ 5 ॥


5. « Cet univers existait au sein de l'obscurité, inconscient, sans marques distinctives, inaccessible par le raisonnement, irrévélé, complètement immergé, pareil à un sommeil profond. »


ततः स्वयंभूर्भगवानव्यक्तो व्यञ्जयन्निदम्।
महाभूतादि वृत्तोजाः प्रादुरासीत् तमोनुदः॥ 6 ॥


6. « Alors le divin Svayambhu, invisible aux sens externes, rendit perceptible les éléments primordiaux et les autres principes, grâce au pouvoir créateur irrésistible [5], dissipant l'obscurité. »


योऽसावतीन्द्रियग्राह्यः सूक्ष्मोऽव्यक्तः सनातनः।
सर्वभूतमयोऽचिन्त्यः स एव स्वयमुद्बभौ॥ 7 ॥


7. « Celui qui peut être perçu seulement par l'organe interne, échappant aux sens, imperceptible et éternel, âme contenant tous les êtres créés, à jamais inconcevable, déploya sa propre splendeur. »


सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः।
अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत्॥ 8 ॥


8. « Désirant produire, par son propre corps, toutes les sortes d'êtres, il produisit d'abord, par sa pensée, les eaux, où il plaça sa graine. »


तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम्।
तस्मिञ्जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः॥ 9 ॥


9. « Cette graine devint un œuf d'or, aussi éclatant que le soleil, œuf dans lequel il naquit lui-même sous la forme de Brahmâ, l'ancêtre de tous les êtres. »


आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः।
ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः॥ 10 ॥


10. Les eaux sont appelées nârâ : car les eaux sont le résultat de Nara ; comme les eaux furent le premier lieu de mouvement de Nara, il est de là nommé Nârâyana [6].


यत् तत् कारणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम्।
तद्विसृष्टः स पुरुषो लोके ब्रह्मैति कीर्त्यते॥ 11 ॥


11. De cette cause première, imperceptible et éternelle, tant réelle qu'irréelle, a été produit Purusha [7], célèbre en ce monde sous le nom de Brahmâ [8].


तस्मिन्नण्डे स भगवानुषित्वा परिवत्सरम्।
स्वयमेवात्मनो ध्यानात् तदण्डमकरोद् द्विधा॥ 12 ॥


12. Après une année [9] où le Seigneur résida dans cet œuf, le divin par sa seule pensée divisa l'œuf en deux moitiés ;


\ENM1.13a/ ताभ्यां स शकलाभ्यां च दिवं भूमिं च निर्ममे। \ENM1.13c/ मध्ये व्योम दिशश्चाष्टावपां स्थानं च शाश्वतम्॥ C.॥ \ENM1.14a/ उद्बबर्हात्मनश्चैव मनः सदसदात्मकम्। \ENM1.14c/ मनसश्चाप्यहङ्कारमभिमन्तारमीश्वरम्॥ C.॥ %[M. ahaN^kaaram]

\ENM1.15a/ महान्तमेव चात्मानं सर्वाणि त्रिगुणानि च। \ENM1.15c/ विषयाणां ग्रहीतॄणि शनैः पञ्चैन्द्रियाणि च॥ C.॥ \ENM1.16a/ तेषां त्ववयवान् सूक्ष्मान् षण्णामप्यमितौजसाम्। \ENM1.16c/ संनिवेश्यात्ममात्रासु सर्वभूतानि निर्ममे॥ C.॥ %[M. sanniveshya]

\ENM1.17a/ यन् मूर्त्यवयवाः सूक्ष्मास्तानीमान्याश्रयन्ति षट्। \ENM1.17c/ तस्माच्छरीरमित्याहुस्तस्य मूर्तिं मनीषिणः॥ C.॥ \ENM1.18a/ तदाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मभिः। \ENM1.18c/ मनश्चावयवैः सूक्ष्मैः सर्वभूतकृदव्ययम्॥ C.॥ \ENM1.19a/ तेषामिदं तु सप्तानां पुरुषाणां महौजसाम्। \ENM1.19c/ सूक्ष्माभ्यो मूर्तिमात्राभ्यः संभवत्यव्ययाद् व्ययम्॥ C.॥ \ENM1.20a/ आद्याद्यस्य गुणं त्वेषामवाप्नोति परः परः। \ENM1.20c/ यो यो यावतिथश्चैषां स स तावद् गुणः स्मृतः॥ C.॥ \ENM1.21a/ सर्वेषां तु स नामानि कर्माणि च पृथक् पृथक्। \ENM1.21c/ वेदशब्देभ्य एवादौ पृथक् संस्थाश्च निर्ममे॥ C.॥ \ENM1.22a/ कर्मात्मनां च देवानां सोऽसृजत् प्राणिनां प्रभुः। \ENM1.22c/ साध्यानां च गणं सूक्ष्मं यज्ञं चैव सनातनम्॥ C.॥ \ENM1.23a/ अग्निवायुरविभ्यस्तु त्रयं ब्रह्म सनातनम्। \ENM1.23c/ दुदोह यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋच्.यजुस्.सामलक्षणम्॥ C.॥ \ENM1.24a/ कालं कालविभक्तीश्च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा। \ENM1.24c/ सरितः सागरान् शैलान् समानि विषमानि च॥ C.॥ \ENM1.25a/ तपो वाचं रतिं चैव कामं च क्रोधमेव च। \ENM1.25c/ सृष्टिं ससर्ज चैवैमां स्रष्टुमिच्छन्निमाः प्रजाः॥ C.॥ \ENM1.26a/ कर्मणां च विवेकार्थं धर्माधर्मौ व्यवेचयत्। %[k:vivekaaya ]

\ENM1.26c/ द्वन्द्वैरयोजयच्चैमाः सुखदुःखादिभिः प्रजाः॥ C.॥ \ENM1.27a/ अण्व्यो मात्रा विनाशिन्यो दशार्धानां तु याः स्मृताः। \ENM1.27c/ ताभिः सार्धमिदं सर्वं संभवत्यनुपूर्वशः॥ C.॥ \ENM1.28a/ यं तु कर्मणि यस्मिन् स न्ययुङ्क्त प्रथमं प्रभुः। \ENM1.28c/ स तदेव स्वयं भेजे सृज्यमानः पुनः पुनः॥ C.॥ \ENM1.29a/ हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते। \ENM1.29c/ यद् यस्य सोऽदधात् सर्गे तत् तस्य स्वयमाविशत्॥ C.॥% **** \ENM1.30a/ यथर्तुलिङ्गान्यर्तवः स्वयमेवर्तुपर्यये। \ENM1.30c/ स्वानि स्वान्यभिपद्यन्ते तथा कर्माणि देहिनः॥ C.॥ \ENM1.31a/ लोकानां तु विवृद्ध्यर्थं मुखबाहूरुपादतः। \ENM1.31c/ ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं च निरवर्तयत्॥ C.॥ \ENM1.32a/ द्विधा कृत्वाऽत्मनो देहमर्धेन पुरुषोऽभवत्। \ENM1.32c/ अर्धेन नारी तस्यां स विराजमसृजत् प्रभुः॥ C.॥ \ENM1.33a/ तपस्तप्त्वाऽसृजद् यं तु स स्वयं पुरुषो विराट्। \ENM1.33c/ तं मां वित्तास्य सर्वस्य स्रष्टारं द्विजसत्तमाः॥ C.॥ \ENM1.34a/ अहं प्रजाः सिसृक्षुस्तु तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्। \ENM1.34c/ पतीन् प्रजानामसृजं महर्षीनादितो दश॥C.॥ \ENM1.35a/ मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्। \ENM1.35c/ प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च॥ C.॥ \ENM1.36a/ एते मनूंस्तु सप्तान् यानसृजन् भूरितेजसः। \ENM1.36c/ देवान् देवनिकायांश्च महर्षींश्चामितोजसः॥ C.॥ \ENM1.37a/ यक्षरक्षः पिशाचांश्च गन्धर्वाप्सरसोऽसुरान्। \ENM1.37c/ नागान् सर्पान् सुपर्णांश्च पितॄणांश्च पृथग्गणम्॥ C.॥ %[M. pitR^INaaM]

\ENM1.38a/ विद्युतोऽशनिमेघांश्च रोहितैन्द्रधनूंषि च। \ENM1.38c/ उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानि च॥ C.॥ \ENM1.39a/ किन्नरान् वानरान् मत्स्यान् विविधांश्च विहङ्गमान्। \ENM1.39c/ पशून् मृगान् मनुष्यांश्च व्यालांश्चोभयतोदतः॥ C.॥ \ENM1.40a/ कृमिकीटपतङ्गांश्च यूकामक्षिकमत्कुणम्। \ENM1.40c/ सर्वं च दंशमशकं स्थावरं च पृथग्विधम्॥ C.॥ \ENM1.41a/ एवमेतैरिदं सर्वं मन्नियोगान् महात्मभिः। \ENM1.41c/ यथाकर्म तपोयोगात् सृष्टं स्थावरजङ्गमम्॥ C.॥ \ENM1.42a/ येषां तु यादृशं कर्म भूतानामिह कीर्तितम्। \ENM1.42c/ तत् तथा वोऽभिधास्यामि क्रमयोगं च जन्मनि॥ C.॥ \ENM1.43a/ पशवश्च मृगाश्चैव व्यालाश्चोभयतोदतः। \ENM1.43c/ रक्षांसि च पिशाचाश्च मनुष्याश्च जरायुजाः॥ C.॥ %[M.manuShaashcha ]

\ENM1.44a/ अण्डजाः पक्षिणः सर्पा नक्रा मत्स्याश्च कच्छपाः। \ENM1.44c/ यानि चैवं.प्रकाराणि स्थलजान्यौदकानि च॥ C.॥ \ENM1.45a/ स्वेदजं दंशमशकं यूकामक्षिकमत्कुणम्। \ENM1.45c/ ऊष्मणश्चोपजायन्ते यच्चान्यत् किं चिदीदृशम्॥ C.॥ \ENM1.46a/ उद्भिज्जाः स्थावराः सर्वे बीजकाण्डप्ररोहिणः। \ENM1.46c/ ओषध्यः फलपाकान्ता बहुपुष्पफलोपगाः॥ C.॥ \ENM1.47a/ अपुष्पाः फलवन्तो ये ते वनस्पतयः स्मृताः। \ENM1.47c/ पुष्पिणः फलिनश्चैव वृक्षास्तूभयतः स्मृताः॥ C.॥ \ENM1.48a/ गुच्छगुल्मं तु विविधं तथैव तृणजातयः। \ENM1.48c/ बीजकाण्डरुहाण्येव प्रताना वल्ल्य एव च॥ C.॥ \ENM1.49a/ तमसा बहुरूपेण वेष्टिताः कर्महेतुना। \ENM1.49c/ अन्तस्संज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः॥ C.॥ \ENM1.50a/ एतदन्तास्तु गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः। \ENM1.50c/ घोरेऽस्मिन् भूतसंसारे नित्यं सततयायिनि॥ C.॥ \ENM1.51a/ एवं सर्वं स सृष्ट्वैदं मां चाचिन्त्यपराक्रमः। \ENM1.51c/ आत्मन्यन्तर्दधे भूयः कालं कालेन पीडयन्॥ C.॥ \ENM1.52a/ यदा स देवो जागर्ति तदेवं चेष्टते जगत्। \ENM1.52c/ यदा स्वपिति शान्तात्मा तदा सर्वं निमीलति॥ C.॥ \ENM1.53a/ तस्मिन् स्वपिति तु स्वस्थे कर्मात्मानः शरीरिणः। %[M.svapati ]

\ENM1.53c/ स्वकर्मभ्यो निवर्तन्ते मनश्च ग्लानिमृच्छति॥ C.॥ \ENM1.54a/ युगपत् तु प्रलीयन्ते यदा तस्मिन् महात्मनि। \ENM1.54c/ तदाऽयं सर्वभूतात्मा सुखं स्वपिति निर्वृतः॥ C.॥ \ENM1.55a/ तमोऽयं तु समाश्रित्य चिरं तिष्ठति सैन्द्रियः। \ENM1.55c/ न च स्वं कुरुते कर्म तदोत्क्रामति मूर्तितः॥ C.॥ \ENM1.56a/ यदाऽणुमात्रिको भूत्वा बीजं स्थाणु चरिष्णु च। \ENM1.56c/ समाविशति संसृष्टस्तदा मूर्तिं विमुञ्चति॥ C.॥ \ENM1.57a/ एवं स जाग्रत्स्वप्नाभ्यामिदं सर्वं चराचरम्। \ENM1.57c/ सञ्जीवयति चाजस्रं प्रमापयति चाव्ययः॥ C.॥ \ENM1.58a/ इदं शास्त्रं तु कृत्वाऽसौ मामेव स्वयमादितः। \ENM1.58c/ विधिवद् ग्राहयामास मरीच्यादींस्त्वहं मुनीन्॥ C.॥ \ENM1.59a/ एतद् वोऽयं भृगुः शास्त्रं श्रावयिष्यत्यशेषतः। \ENM1.59c/ एतद् हि मत्तोऽधिजगे सर्वमेषोऽखिलं मुनिः॥ C.॥ \ENM1.60a/ ततस्तथा स तेनोक्तो महर्षिमनुना भृगुः। \ENM1.60c/ तानब्रवीद् ऋषीन् सर्वान् प्रीतात्मा श्रूयतामिति॥ C.॥ \ENM1.61a/ स्वायंभुवस्यास्य मनोः षड्वंश्या मनवोऽपरे। \ENM1.61c/ सृष्टवन्तः प्रजाः स्वाः स्वा महात्मानो महौजसः॥ C.॥ \ENM1.62a/ स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा। \ENM1.62c/ चाक्षुषश्च महातेजा विवस्वत्सुत एव च॥ C.॥ \ENM1.63a/ स्वायंभुवाद्याः सप्तैते मनवो भूरितेजसः। \ENM1.63c/ स्वे स्वेऽन्तरे सर्वमिदमुत्पाद्यापुश्चराचरम्॥ C.॥ \ENM1.64a/ निमेषा दश चाष्टौ च काष्ठा त्रिंशत् तु ताः कला। \ENM1.64c/ त्रिंशत् कला मुहूर्तः स्यादहोरात्रं तु तावतः॥ C.॥ \ENM1.65a/ अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषदैविके। \ENM1.65c/ रात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणामहः॥ C.॥ \ENM1.66a/ पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तु पक्षयोः। \ENM1.66c/ कर्मचेष्टास्वहः कृष्णः शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी॥ C.॥ \ENM1.67a/ दैवे रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः। \ENM1.67c/ अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद् दक्षिणायनम्॥ C.॥ \ENM1.68a/ ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य यत् प्रमाणं समासतः। \ENM1.68c/ एकैकशो युगानां तु क्रमशस्तन्निबोधत॥ C.॥ \ENM1.69a/ चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत् कृतं युगम्। \ENM1.69c/ तस्य तावत्शती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः॥ C.॥ \ENM1.70a/ इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु। \ENM1.70c/ एकापायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च ॥ C.॥ \ENM1.71a/ यदेतत् परिसङ्ख्यातमादावेव चतुर्युगम्। \ENM1.71c/ एतद् द्वादशसाहस्रं देवानां युगमुच्यते॥ C.॥ \ENM1.72a/ दैविकानां युगानां तु सहस्रं परिसङ्ख्यया। \ENM1.72c/ ब्राह्ममेकमहर्ज्ञेयं तावतीं रात्रिमेव च॥ C.॥ %[M.taavatii raatrireva cha ]

\ENM1.73a/ तद् वै युगसहस्रान्तं ब्राह्मं पुण्यमहर्विदुः। \ENM1.73c/ रात्रिं च तावतीमेव तेऽहोरात्रविदो जनाः॥ C.॥ \ENM1.74a/ तस्य सोऽहर्निशस्यान्ते प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते। \ENM1.74c/ प्रतिबुद्धश्च सृजति मनः सदसदात्मकम्॥ C.॥ \ENM1.75a/ मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया। \ENM1.75c/ आकाशं जायते तस्मात् तस्य शब्दं गुणं विदुः॥ C.॥ \ENM1.76a/ आकाशात् तु विकुर्वाणात् सर्वगन्धवहः शुचिः। \ENM1.76c/ बलवाञ्जायते वायुः स वै स्पर्शगुणो मतः॥ C.॥ \ENM1.77a/ वायोरपि विकुर्वाणाद् विरोचिष्णु तमोनुदम्। \ENM1.77c/ ज्योतिरुत्पद्यते भास्वत् तद् रूपगुणमुच्यते॥ C.॥ \ENM1.78a/ ज्योतिषश्च विकुर्वाणादापो रसगुणाः स्मृताः। \ENM1.78c/ अद्भ्यो गन्धगुणा भूमिरित्येषा सृष्टिरादितः॥ C.॥ \ENM1.79a/ यद् प्राग् द्वादशसाहस्रमुदितं दैविकं युगम्। \ENM1.79c/ तदेकसप्ततिगुणं मन्वन्तरमिहोच्यते॥ C.॥ \ENM1.80a/ मन्वन्तराण्यसङ्ख्यानि सर्गः संहार एव च। \ENM1.80c/ क्रीडन्निवैतत् कुरुते परमेष्ठी पुनः पुनः॥ C.॥ \ENM1.81a/ चतुष्पात् सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युगे। \ENM1.81c/ नाधर्मेणागमः कश्चिन् मनुष्यान् प्रति वर्तते॥ C.॥ %[M. upavartate ]

\ENM1.82a/ इतरेष्वागमाद् धर्मः पादशस्त्ववरोपितः। \ENM1.82c/ चौरिकानृतमायाभिर्धर्मश्चापैति पादशः॥ C.॥ \ENM1.83a/ अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः। \ENM1.83c/ कृते त्रेतादिषु ह्येषामायुर्ह्रसति पादशः॥ C.॥ %[V. vayo hrasati ]

\ENM1.84a/ वेदोक्तमायुर्मर्त्यानामाशिषश्चैव कर्मणाम्। \ENM1.84c/ फलन्त्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम्॥ C.॥ \ENM1.85a/ अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे। %[M.pare ]

\ENM1.85c/ अन्ये कलियुगे नॄणां युगह्रासानुरूपतः॥ C.॥ \ENM1.86a/ तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते। \ENM1.86c/ द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेकं कलौ युगे॥ C.॥ \ENM1.87a/ सर्वस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यर्थं स महाद्युतिः। \ENM1.87c/ मुखबाहूरुपज्जानां पृथक्कर्माण्यकल्पयत्॥ C.॥ \ENM1.88a/ अध्यापनमध्ययनं यजनं याजनं तथा। \ENM1.88c/ दानं प्रतिग्रहं चैव ब्राह्मणानामकल्पयत्॥ C.॥ \ENM1.89a/ प्रजानां रक्षणं दानमिज्याऽध्ययनमेव च। \ENM1.89c/ विषयेष्वप्रसक्तिश्च क्षत्रियस्य समासतः ॥ C.॥ %[M.samaadishat]

\ENM1.90a/ पशूनां रक्षणं दानमिज्याऽध्ययनमेव च। \ENM1.90c/ वणिक्पथं कुसीदं च वैश्यस्य कृषिमेव च॥ C.॥ \ENM1.91a/ एकमेव तु शूद्रस्य प्रभुः कर्म समादिशत्। \ENM1.91c/ एतेषामेव वर्णानां शुश्रूषामनसूयया॥ C.॥ \ENM1.92a/ ऊर्ध्वं नाभेर्मेध्यतरः पुरुषः परिकीर्तितः। \ENM1.92c/ तस्मान् मेध्यतमं त्वस्य मुखमुक्तं स्वयंभुवा॥ C.॥ \ENM1.93a/ उत्तमाङ्गोद्भवाज् ज्येष्ठ्याद् ब्रह्मणश्चैव धारणात्। %[M.jyaiShThyaad]

\ENM1.93c/ सर्वस्यैवास्य सर्गस्य धर्मतो ब्राह्मणः प्रभुः॥ C.॥ \ENM1.94a/ तं हि स्वयंभूः स्वादास्यात् तपस्तप्त्वाऽदितोऽसृजत्। \ENM1.94c/ हव्यकव्याभिवाह्याय सर्वस्यास्य च गुप्तये॥ C.॥ \ENM1.95a/ यस्यास्येन सदाऽश्नन्ति हव्यानि त्रिदिवौकसः। \ENM1.95c/ कव्यानि चैव पितरः किं भूतमधिकं ततः॥ C.॥ \ENM1.96a/ भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः। \ENM1.96c/ बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः॥ C.॥ \ENM1.97a/ ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृतबुद्धयः। \ENM1.97c/ कृतबुद्धिषु कर्तारः कर्तृषु ब्रह्मवेदिनः॥ C.॥ \ENM1.98a/ उत्पत्तिरेव विप्रस्य मूर्तिर्धर्मस्य शाश्वती। \ENM1.98c/ स हि धर्मार्थमुत्पन्नो ब्रह्मभूयाय कल्पते॥ C.॥ \ENM1.99a/ ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यामधिजायते। \ENM1.99c/ ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये॥ C.॥ \ENM1.100a/ सर्वं स्वं ब्राह्मणस्येदं यत् किं चित्जगतीगतम्। \ENM1.100c/ श्रैष्ठ्येनाभिजनेनेदं सर्वं वै ब्राह्मणोऽर्हति॥ C.॥ \ENM1.101a/ स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च। \ENM1.101c/ आनृशंस्याद् ब्राह्मणस्य भुञ्जते हीतरे जनाः॥ C.॥ \ENM1.102a/ तस्य कर्मविवेकार्थं शेषाणामनुपूर्वशः। \ENM1.102c/ स्वायंभुवो मनुर्धीमानिदं शास्त्रमकल्पयत्॥ C.॥ \ENM1.103a/ विदुषा ब्राह्मणेनैदमध्येतव्यं प्रयत्नतः। \ENM1.103c/ शिश्येभ्यश्च प्रवक्तव्यं सम्यग़् नान्येन केन चित्॥ C.॥ \ENM1.104a/ इदं शास्त्रमधीयानो ब्राह्मणः शंसितव्रतः। \ENM1.104c/ मनोवाक्देहजैर्नित्यं कर्मदोषैर्न लिप्यते॥ C.॥ \ENM1.105a/ पुनाति पङ्क्तिं वंश्यांश्च ? ? सप्तसप्त परावरान्। \ENM1.105c/ पृथिवीमपि चैवेमां कृत्स्नामेकोऽपि सोऽर्हति॥ C.॥ \ENM1.106a/ इदं स्वस्त्ययनं श्रेष्ठमिदं बुद्धिविवर्धनम्। \ENM1.106c/ इदं यशस्यमायुष्यं इदं निःश्रेयसं परम्॥ C.॥ %[M. idaM yashasyaM satatam]

\ENM1.107a/ अस्मिन् धर्मेऽखिलेनोक्तौ गुणदोषौ च कर्मणाम्। \ENM1.107c/ चतुर्णामपि वर्णानामाचारश्चैव शाश्वतः॥ C.॥ \ENM1.108a/ आचारः परमो धर्मः श्रुत्योक्तः स्मार्त एव च। \ENM1.108c/ तस्मादस्मिन् सदा युक्तो नित्यं स्यादात्मवान् द्विजः॥ C.॥ \ENM1.109a/ आचाराद् विच्युतो विप्रो न वेदफलमश्नुते। \ENM1.109c/ आचारेण तु संयुक्तः सम्पूर्णफलभाग् भवेत्॥ C.॥ %[M. saMpuurNaphalabhaak.h smR^itaH]

\ENM1.110a/ एवमाचारतो दृष्ट्वा धर्मस्य मुनयो गतिम्। \ENM1.110c/ सर्वस्य तपसो मूलमाचारं जगृहुः परम्॥ C.॥ \ENM1.111a/ जगतश्च समुत्पत्तिं संस्कारविधिमेव च । \ENM1.111c/ व्रतचर्यौपचारं च स्नानस्य च परं विधिम्॥ C.॥ \ENM1.112a/ दाराधिगमनं चैव विवाहानां च लक्षणम्। \ENM1.112c/ महायज्ञविधानं च श्राद्धकल्पं च शाश्वतम्॥ C.॥ \ENM1.113a/ वृत्तीनां लक्षणं चैव स्नातकस्य व्रतानि च। \ENM1.113c/ भक्ष्याभक्ष्यं च शौचं च द्रव्याणां शुद्धिमेव च॥ C.॥ \ENM1.114a/ स्त्रीधर्मयोगं तापस्यं मोक्षं संन्यासमेव च। \ENM1.114c/ राज्ञश्च धर्ममखिलं कार्याणां च विनिर्णयम्॥ C.॥ \ENM1.115a/ साक्षिप्रश्नविधानं च धर्मं स्त्रीपुंसयोरपि। \ENM1.115c/ विभागधर्मं द्यूतं च कण्टकानां च शोधनम्॥ C.॥ \ENM1.116a/ वैश्यशूद्रोपचारं च सङ्कीर्णानां च संभवम्। \ENM1.116c/ आपद्धर्मं च वर्णानां प्रायश्चित्तविधिं तथा॥ C.॥ \ENM1.117a/ संसारगमनं चैव त्रिविधं कर्मसंभवम्। \ENM1.117c/ निःश्रेयसं कर्मणां च गुणदोषपरीक्षणम्॥ C.॥ \ENM1.118a/ देशधर्मान्जातिधर्मान् कुलधर्मांश्च शाश्वतान्। \ENM1.118c/ पाषण्डगणधर्मांश्च शास्त्रेऽस्मिन्नुक्तवान् मनुः॥ C.॥ \ENM1.119a/ यथैदमुक्तवांशास्त्रं पुरा पृष्टो मनुर्मया। \ENM1.119c/ तथैदं यूयमप्यद्य मत्सकाशान्निबोधत॥ C.॥

  1. « Grand Rishi », sages ascètes ou « voyants », selon une étymologie supposée. Les rishi peuvent être des rishi brâhmanes (brahmarishi), des rishi royaux (rajarishi), ou encore des rishi divins (devarishi). On peut aussi les appeler globalement des grands rishi (maharishi). Ce sont les Voyants de la Révélation (les quatre Véda).
  2. भगवान्, signifie Seigneur, vénérable, du sanskrit bhagâ, « fortune, richesse ».
  3. « né de lui-même », Brahmâ.
  4. « Mahâtma ».
  5. « Shakti », l'Energie, la Puissance, ou « Prakriti », la Nature, le principe actif mais inconscient, l'extériorisation du divin, complément au principe « mâle », le Purusha (l'intériorisation du divin, le principe passif mais conscient).
  6. « Celui qui se meut sur l'eau »
  7. « Homme », « Homme cosmique », l'Âme de l'univers ou l'Absolu. Dans le Râmâyana, il est identifié au dieu Vishnu ; et ici, au dieu Brahmâ.
  8. Dans la trimurti (« trinité » ou « triade » constituée de Brahmâ, Vishnu et Shiva), qui apparaît comme formant un ensemble au seul niveau des kalpa (période de temps cosmique correspondant à un jour de Brahmâ), le dieu Brahmâ est la forme personnifiée du brahman-Véda, et surtout du Brahman (neutre), l'Absolu (ou « âme universelle ») en lequel se dissolvent les âmes délivrées. C'est lui qui naît du lotus, surgi du nombril de Nârâyana (Vishnu endormi), à l'aube d'un nouveau kalpa et donne forme à la nouvelle création.
  9. il s'agit d'une année cosmique, année de Brahmâ ; un jour de Brahmâ valant un kalpa, c'est-à-dire mille grand yuga (soit 12 000 ans des dieux ; 4 320 000 ans des hommes), une année de Brahmâ correspond à un milliard d'années humaines environ
Outils personnels
Espaces de noms

Variantes
Actions
Lire
Contribuer
Imprimer / exporter
Boîte à outils